دانشگاه شهید بهشتی
ورود  English
اذان صبح به افق تهران: 05:13:58

یادداشت ویژه دکتر محسن حاجی زین العابدینی؛ به مناسبت روز کتابخانه گردی در دانشگاه شهید بهشتی

تاریخ انتشار: 1397/07/20 10:34 ق.ظ
 
صدای قلب دانشگاه را بشنویم
(به بهانه 23 مهر، روز کتابخانه‌های دانشگاه شهید بهشتی)
کتابخانه بود گلشنی نشاط‌انگیز             دریغ باشد اگر زان گلی نثار تو نیست
 
محسن حاجی‌زین‌العابدینی
 عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی و رئیس اداره کتابخانه‌های دانشگاه شهید بهشتی؛
 
در عصر کنونی ما، آنقدر گستردگی دسترسی و تنوع استفاده از منابع اطلاعاتی فراهم شده که در یکی دو دهه گذشته چنین چیزی برای بسیاری از دانشگاهیان مانند خیال و رویا بود. اما، امروزه به مدد فناوریهای توسعه یافته، یک عضو هیئت علمی دانشگاهی، حتی اگر در دفتر کار خودش در گوشه دنج دانشکده‌ نشسته باشد، بازهم گویی اقیانوسی از اطلاعات رو به رویش گسترده شده است. این دسترسی هم به منابع قدیمی و نسخه‌های خطی و هم به آخرین یافته‌های چند هفته اخیر دنیا، گسترش یافته است. به طوری که استدلال بسیاری از اعضای محترم هیئت علمی همین است که ما نیازی به بیرون آمدن از دفتر کارمان برای دسترسی به اطلاعات نداریم. تا اینجای موضوع قبول است و ما کتابداران نیز ضمن وقوف به این مساله، تمام هم و غم خود را صرف این می‌کنیم که این دسترسی ها هر چه بیشتر و بیشتر شود.
اما، نباید فراموش کرد که یک عضو هیئت علمی، علاوه بر علم و دانش وسیع که اولین و مهمترین خصیصه اوست، جنبه‌های دیگری شخصیتی هم دارد که بسا بیشتر از گفته‌هایی که بر زبان می‌راند و برای دانشجویان می‌گوید، اثرگذار باشد. انسان‌ها، بیشتر از آنچه که از گفته‌های آدمیان می‌آموزند، از رفتار آنها یاد می‌گیرند. به همین دلیل، اگر رفتارمان منطبق با گفته‌ها و حتی پیشتر از گفته‌ها نباشد، نه تنها کلام اثری نمی‌کند که حتی ممکن است به عنوان امری متناقض با عمل، اثر معکوس هم داشته و دانشجو را براند.
از مهمترین بخش‌های یک دانشگاه معتبر، که از آن به عنوان قلب دانشگاه هم اسم برده شده، کتابخانه‌های یک دانشگاه است. در تمامی ارزیابی‌های معتبر دانشگاهی در سطح جهان، یکی از بارزترین شاخص‌های ارزیابی دانشگاه‌ها و فعالیت‌های علمی آکادمیک، به کتابخانه‌های دانشگاه و وضعیت منابع اطلاعاتی و فعال بودن و بهره‌برداری اهالی دانشگاه از کتابخانه اختصاص دارد. دلیل این اهمیت هم استدلالی ساده دارد که از بنیادگذاری مراکز علمی و دانشگاهی همچنان دست نخورده باقی مانده است.
دانشگاه جایی است که قرار است دانشجویان برای تحصیل علم به آنجا بیایند. تحصیل دانشگاهی در دو جبهه اصلی اتفاق می‌افتد. یکی در کلاس‌های درس و دیگری در خارج از فضای کلاس‌ها. دانشجو شغل دانش‌جویی و دانش‌خواهی دارد و زمان‌هایی که در کلاس است، به آموختن مستقیم از اساتید می‌پردازد. اما وقتی از کلاس خارج شد، چه چیزی در محیط دانشگاهی وجود دارد که مکمل آموخته‍‌های کلاسی و رسمی او باشد؟ ما چه فکر و تدارکی برای اوقات خالی دانشجویان در ساعاتی که کلاس و درس ندارند، فراهم آورده‌ایم؟ در دانشگاه‌های بزرگ و معتبر دنیا، ساعات خارج از کلاس دانشجویان، در محیط غنی کتابخانه‌های دانشگاهی سپری می‌شود. جایی که هم فضای مساعدی برای مطالعه و آماده‌سازی مطالب درسی است و هم جایی برای دسترسی به اقیانوس‌های بی انتهای علم و دانش و عمق‌بخشی به آموخته‌های کلاسی دانشگاهی.
اما، شوربختانه در سال‌های اخیر، با بیراهه رفتن علم و فرهنگ و با حضور جدی رقبای نه چندان مهربان و دلسوز کتابخانه، همچون اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و ... شاهد استقبال کم دانشجویان از کتابخانه‌ها هستیم. یک سر این موضوع به وضعیت فرهنگی و تغییرات اجتماعی جامعه بر می‌گردد که شاید توهم مطالعه در آدم‌ها به وجود آمده که در شبکه‌های اجتماعی مطالعه اتفاق می‌افتد. اما یک سر مهمتر موضوع به رفتارها و الگوسازی‌های دانشگاهی خود ما بر می گردد.
همان‌طور که در ابتدای نوشته ذکر کردم، استاد دانشگاه، علاوه بر آموزش مستقیمی که در کلاس‌ها دارد، آموزش غیرمستقیم و به مراتب اثربخش‌تری هم دارد. دانشجویان، حتی تا مقاطع دکتری و بعد از فارغ‌التحصیلی، به رفتار استاد خودشان چشم دارند. نگاه می‌کنند که او چه می‌کند، چه می‌پوشد، چگونه حرف می‌زند، چه می‌خواند و چطور می‌اندیشد. همه اینها ناخودآگاه در ذهن و شخصیت دانشجو و مخاطب اثر می‌کند و چه بسا بیش از گفته‌ها و آموخته‌های کلاسی، در رفتار و عمل افراد نمود و ظهور پیدا می‌کند. به همین دلیل رفتار یک معلم که می‌تواند الگویی تعیین‌کننده باشد، چه بهتر است که رفتاری زندگی‌ساز و سازنده باشد.
از رفتارهای مهمی که انتظار می‌رود یک معلم دانشگاهی داشته باشد، حضور در کتابخانه است. نیک می‌دانم و می‌دانیم که شاید بسیاری از اساتید، آنقدر منابع غنی در کتابخانه شخصی و سپهر مجازی در اختیار داشته باشند که ضرورتی به مراجعه به کتابخانه نبینند. اما، توجه داشته باشیم که برخی از رفتارهای ما معلمین دانشگاهی، بیشتر از آنچه برای خودمان باشد، برای آموختن غیرمستقیم به دانشجویان به کار می‌آید. به همین دلیل، لازم است یک استاد دانشگاهی، همان‌گونه که به نوع گفتار، پوشش، ظاهر، غنای علمی و ارتقاء شخصی خود می‌اندیشد، به اصلاح و الگوسازی رفتاری برای دانشجویان هم فکر کند. بر این اساس، ضروری است که هر یک از ما معلمین دانشگاهی، ولو اینکه احتیاج ضروری به استفاده از منابع کتابخانه‌ای نداشته باشیم، در هفته یا ماه، برنامه‌ای داشته باشیم که به صورت گروهی به همراه دانشجویان یا فردی و نمادین به کتابخانه دانشکده و کتابخانه مرکزی دانشگاه خودمان سرکشی کنیم. وانگهی، در حال حاضر آنقدر منابع علمی در سطح جهان منتشر می‌شود و به سرعت ویرایش‌های جدید جایگزین منابع قدیمی می‌شوند که هیچ استاد دانشگاهی نمی‌تواند ادعا کند که تمامی منابع علمی رشته خود را به صورت شخصی ابتیاع نموده و در کتابخانه خود نگهداری کرده و مورد استفاده قرار می‌دهد.
بازهم شوربختانه باید اعتراف تلخی بکنم. در مدت خدمت در کتابخانه دانشگاهی و بررسی سوابق استفاده و بهره‌گیری از کتابخانه‌های دانشگاه، با واقعیت تلخی مواجه شده‌ام. اساتیدی هستند که در طول خدمت خود حتی یکبار هم به کتابخانه مرکزی مراجعه نکرده و منبعی را به امانت نگرفته‌اند. مگر می‌شود، دانشگاهی به رتبه‌های بالای علمی دست پیدا کند اما مهمترین رکن آموزش و پیشرفت آن یعنی استاد و دانشجو به کتابخانه مراجعه نکنند؟
می خواهم خواهش کنم به بهانه روز 23 مهر که برای سومین سال، روز "کتابخانه‌گردی" دانشگاه شهید بهشتی نام گرفته، حتما اساتید ارجمند به صورت گروهی یا فردی به کتابخانه‌ها سر بزنند و ضمن استفاده خودشان از این دریاهای اطلاعاتی، دانشجویان و اطرافیان را هم به استفاده و نفس کشیدن در این بوستان علم و دانش تشویق کنند. شایان ذکر است که همکاران و خادمان شما در کتابخانه‌های دانشگاه، تمامی هم و  غم خود را برای مجموعه‌سازی علمی و غنی‌سازی منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌ها گذاشته‌اند و از حضور اساتید در کتابخانه‌ها به وجد آمده و با آغوش باز پذیرای حضور و نظرات شما ارجمندان هستند.
برخی از کارهایی که برای این روز می‌شود انجام داد:
·       اهدا کتاب به کتابخانه های دانشگاه
·       دیدار از کتابخانه ها
·       برگزاری کلاسها در محل کتابخانه های دانشگاه
·       تشویق دانشجویان به مراجعه به کتابخانه ها
·       شرکت در تور کتابخانه گردی دانشگاه که به صورت جمعی به کتابخانه های چند دانشکده سرکشی می‌کنیم
·       پیشنهاد خرید و تامین منابع کتابخانه
·       نقد کتابخانه های دانشگاه و انعکاس نظرات در مورد این کتابخانه
·       مراجعه به کتابخانه مرکزی دانشگاه و آشنایی با بخشهای مختلف آن
·       و....

Sorosh-Icon
کلید واژه ها:
منبع خبر روابط عمومي
تعداد مشاهده: 272
 

Shahid Beheshti University,دانشگاه شهید بهشتی

دانشگاه شهید بهشتی