دانشگاه شهید بهشتی

به مناسبت سالروز قیام 15 خرداد

تاریخ انتشار: 1399/03/13 12:17 ب.ظ
 

قیام 15 خرداد جنبشی ماندگار و اثرگذار و نقطه عطفی در کارنامۀ انقلاب اسلامی ایران است، چنانکه مي­توان آن را طليعۀ انقلاب اسلامي دانست و به لحاظ نقش كم اهميت شخصيت­ ها و احـزاب غيـرمـذهبي در آن، به نوعي پيش درآمد انقلاب نیز به شمار م ی­آید و از این­رو به حق می­توان از آن به عنوان «یوم ­اللّه» نام برد.

در سحرگاه 15 خرداد 1342، عوامل رژیم شاه به خانۀ حضرت امام خمینی (ره) در قم یورش بردند و ایشان را که در روز عاشورای حسینی ۱۳ خرداد در مدرسۀ فیضیه قم، طی سخنانی کوبنده‌ پرده از جنایات شاه و اربابان آمریکایی و اسرائیلی او برداشته بود، ‌دستگیر و به زندانی در تهران منتقل کردند.

درگذشت آیت­الله سید حسین بروجردی، تصویب لایحۀ انجمن‌های ایالتی و ولایتی در دولت وقت که روحانیون برخی از فقرات آن را مخالف با اسلام می‌دانستند، انقلاب سفید و حملۀ مأموران حکومتی به مدرسۀ فیضیه در فروردین ماه ۱۳۴۲ زمینه­ساز حوادث ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ شد.

پس از انتشار خبر دستگيری امام (ره )، بسياری از مردم قم و تهران در اعتراض به دستگيری ایشان به خيابان­ها ريختند و قيام خونين خويش را آغاز کردند. سيل خروشان کشاورزان کفن­پوش ورامين، دهقانان کن و نيز مردم جماران به سوی تهران سرازير شد. شاه که در برابر قيام قهرآلود ملت، تاج و تخت خود را در حال زوال می­ديد، با رگبار مسلسل به جنگ ملت رفت و تهران را در پانزدهم خرداد 1342، به کشتارگاه مخوف و حمام خون بدل ساخت. در این روز همچنین در بيشتر شهرها از جمله شیراز، تبریز و مشهد درگيری، راه­پيمايی، برگزاری جلسات و نيز سخنرانی ضد رژيم و اعتراض به دستگيری امام صورت گرفت.

جنبش پانزده خرداد، اگرچه واکنش طبيعی مردم مسلمان در برابر مصوبات خلاف اسلام رژيم و بازداشت امام خمينی(ره) بود، آزادی فوری ايشان را در برنداشت؛ از اين­رو اعتراض­ ها در تمام نقاط کشور تداوم یافت و سرانجام علمای طراز اول کشور به منظور چاره­جويی، در تهران اجتماع کردند. از سویی مراجع تقليد اعلامیه­ای صادر نمودند مبنی بر اين که امام خمينی (ره ) مجتهد جامع­الشرايط و مرجع تقليد است و براساس قانون از محاکمه و تعرض مصون است و سپس با انتشار اين مطلب، رژيم خود به خود مجبور شد با هدف فرو­نشاندن نارضايتی­ های عمومی، امام خمينی را در هجدهم فروردين 1343 آزاد کند.

امام روز ۱۵ خرداد را چون عاشورا روز عزای عمومی ملت مظلوم، روز حماسه و تولد جدید اسلام و مسلمانان و نقطه عطفی تاریخی نامید. پس از كـشتار مـردم و تبعيـد حضرت امام از كشور، قدرت­نمايي و سلطه­ گري شاه و اياديش در داخل از يك­سو و غارت منـابع كشور از سوي قدرت­ هاي حامي شاه از سویی دیگر فزوني یافت. نظام پهلوي و حاميانش با اطمینان از این­که توان انقلابي مردم درهم كوبيده شده اسـت، از هـر جهـت عرصـه را بـر ملـت تنـگ كردنـد.

به­ طور کلی قیام 15 خرداد آثار عمده­ای از خود بر جای نهاد از جمله:

چهرة مزدورانۀ شاه که تا آن زمان کاستی­ ها را به نخست­ وزیران نسبت می­داد افشا گردید و انقلابیون نیز پس از آن به راه های اصلاح­ طلبانه پشت کرده و سرنگونی نظام سلطنتی را خواستار شدند.

این قیام نقطۀ آغاز نهضت بازگشت به خویشتن و طرد تمام قدرت­های بیگانه از ایران گردید. از آن پس انجمن‌های اسلامی در نقاط مختلف پدید آ‌مد و فضای غیر اسلامی در دانشگاه­ ها و دیگر مجامع به آرامی شکسته شد.

- مرجعیت سیاسی غرب­گرایان در دگرگونی­ های اجتماعی پایان یافت و روحانیت در تمام ارکان سیاست وارد شد.

نیروهای اجتماعی از تفسیرهای کلیشه­ای غرب رهایی و به تمام توده­ های مردمی انتشار یافتند.

این قیام بنیادهای شرعی و قانونی نظام سلطنتی و سلسلۀ پهلوی را مورد تهاجم قرار داد و دین و نهاد روحانیت را از سیطرۀ تفسیرهای سلطنتی رها ساخت.

- گفتمان دینی در حوزۀ دگرگونی­ های اجتماعی ظهور کرد.

 

منابع :

مروی، ابوالفضل. (1388)، «نگاهی دوباره به 15 خرداد»، مجلۀ حضور، شمارۀ 68، صص86، 87، 117

منصوري، جواد. (1377)، تاريخ قيام 15 خرداد به روايت اسناد (دورۀ دو جلدي )، تهران: انتشارات مركز اسناد انقـلاب اسـلامي، ص 307

نامدار، مظفر. (1387)، «15 خرداد زمینه­های تبلور یک آرمان تاریخی و گشودگی زبان دین در حوزۀ سیاست»، فصلنامۀ 15 خرداد، شمارۀ 15، صص 17 ـ 20

https://www.beytoote.com

https://daneshnameh.roshd.ir

https://www.hawzah.net

https://www. iec-md.org

https://www.imam-khomeini.ir

https://www.tarikhirani.ir

 
Sorosh-Icon
کلید واژه ها: قیام 15 خرداد
منبع خبر معاونت فرهنگی، اجتماعی- مدیریت امورشاهد و ایثارگر
تعداد مشاهده: 940
اخبار : به مناسبت سالروز قیام 15 خرداد
Top

Shahid Beheshti University,دانشگاه شهید بهشتی

دانشگاه شهید بهشتی

Shahid Beheshti University,دانشگاه شهید بهشتی

دانشگاه شهید بهشتی